افغان‌ناو خبري شبکه

د اوکراین د هوايي قلمرو د خوندیتوب او د روسیې د یرغل په وړاندې د جګړې کرښې د بدلولو لپاره یو بل مهم بدلون رامنځته شوی دی. د موندل شویو باوري استخباراتي او خبري سرچینو   په اساس، لکه څنګه چې  کې ښودل شوي، سویډن پرېکړه کړې چې اوکراین ته ۱۶ د JAS 39 Gripen C/D ماډل پرمختللې جنګي الوتکې په وړیا توګه ورکړي. دا اعلان د سویډن په اوپسالا هوايي اډه کې د اوکراین د ولسمشر ولادیمیر زیلینسکي او د سویډن د لومړي وزیر الف کریسټرسن په شتون کې وشو. د دې ترڅنګ، اوکراین د ۲۰ نورو نویو ګریپن E/F الوتکو د پېرلو هوډ هم ښودلی دی. مګر پوښتنه دا ده: ایا دا ګام به د جګړې په ډګر کې رښتینی بدلون راولي، که دا یوازې د لوېدیځ یو بل سمبولیک ملاتړ دی؟ زما په اند، دا الوتکې د اوکراین لپاره تر F-16 هم اغېزمنې ثابتېدلی شي، خو په دې شرط چې د لوېدیځ ستراتیژیک محدودیتونه د دوی مخه ونه نیسي. د ګریپن الوتکو ستراتیژیک ارزښت او د بیې توپیر ګریپن الوتکې د امریکایي F-16 په پرتله نه یوازې دا چې ارزانه دي، بلکې د ساتنې او د کارولو د طریقې له امله د اوکراین د اوسني حالت لپاره خورا مناسبې دي. دا الوتکې د دې لپاره ډیزاین شوې ...

په هېواد کې د تېلو او برېښنا د بیو بې رحمانه زیاتوالي او د پټرولیم په سر د روان جیو-پولیټیک بحران ولس تر پوزې راوستی دی. په داسې حال کې چې د واکمنې طبقې د ناسمې تګلارې له امله د ولسي وګړو سوداګري او روزګار له سخت ټکان سره مخ دی، د جماعت اسلامي امیر حافظ نعیم الرحمن د ژوب په تاریخي ولسي غونډه کې د "بدل دو نظام" (نظام بدل کړئ) تر شعار لاندې د تپل شوې اشرافیه پر وړاندې د یو نوي ملي پاڅون غږ پورته کړ. د هغه دا غوښتنه چې د افغانستان سره دې د چمن او نورې سرحدي لارې پرانیستل شي او د ایران سره دې د تېلو سوداګري قانوني شي، د وخت یو داسې ضرورت دی چې د هېواد د اقتصادي ثبات لپاره د اکسیجن حیثیت لري. حقیقت دا دی چې د مرکز د غلطو او د شپې په تندر کې د څو کسانو د ګټو لپاره د پولو بندول د بلوچستان او پښتونخوا د زرګونو کورنیو مړۍ بندول دي. حافظ نعیم الرحمن په خورا زړورتیا سره دا دریځ روښانه کړ چې تر هغې په هېواد کې د تېلو د بیو د مهارولو او اقتصادي خلاصون خوب نه شي رښتیا کېدای، تر څو چې د ګاونډیو هېوادونو سره زموږ مځکنۍ او دودیزه سوداګري له سیاسي بې ثباتۍ څخه جلا نه کړل شي. د چمن او ډیورنډ ک...

  د خلیج په اوبو کې د روانې جګړې او د هرمز تنګي د بندښت له امله د نړۍ د تېلو بازارونه له داسې یو جدي بحران سره مخ شوي دي چې یوازې په میاشتو نه بلکې په ورځو حسابېږي. په داسې حال کې چې سیاستوال د واشنګټن او تهران ترمنځ د ۶۰ ورځني لنډمهالي اوربند په اړه په خالي بیانونو د مارکیټ د ارامولو هڅه کوي، د انرجۍ د برخې مشهور ستراتیژیسټ جیف کیوري په سینګاپور کې د اسیا د تېلو د زېرمو د ختمېدو په اړه د "سره زون"   خطرناکه غږ پورته کړی دی. د هغه په وینا، د اسیا او سینګاپور د تېلو ټانکرونه خپل وروستي حد  ته رسېدلي او په راتلونکې میاشت کې به دا طوفان اروپا او بیا په جولای کې امریکا ته هم ورسیږي. د ډونالډ ټرمپ دا تګلاره چې له ایران سره په مذاکراتو کې له بېړې کار نه اخلي، یو داسې جیو-پولیټیکل قمار دی چې د اسیا هېوادونه، په ځانګړې توګه پاکستان، د تېلو او ډیزلو له داسې کمښت سره مخ کولی شي چې د ټول هېواد د ټرانسپورټ او برېښنا نظام فلج کړي. دا د عامو خبرونو برعکس، یو داسې حقیقي ګواښ دی چې زموږ په درشل کې ولاړ دی او پر وړاندې یې سمدستي غبرګون پکار دی. د هرمز تنګي بندښت او په سینګاپور کې د ډیزلو...

متحده عربي امارات يو ځل بيا د غزې لپاره د بشري مرستو په برخه کې د نړۍ مشري کوي. د “Operation Chivalrous Knight 3” تر عنوان لاندې د مرستو نوې الوتکه غزې ته ورسېده چې شاوخوا 100 ټنه بېړنۍ مرستې يې انتقال کړې. د راپورونو له مخې، د اماراتو ټولې مرستې اوس له 123,000 ټنو څخه زياتې شوې دي او ارزښت يې تر 3.1 ميليارده ډالرو اوښتی دی. زما په اند، دا يوازې يو سياسي اقدام نه دی، بلکې د اماراتو هغه عملي تګلاره ده چې غواړي ځان د سيمې د بشري مرستو د يو مهم ځواک په توګه ثابت کړي. په داسې وخت کې چې غزه له سخت بشري بحران سره مخ ده، د مرستو دوام د خلکو لپاره د ژوند او مرګ ترمنځ توپير جوړولی شي. ولې د غزې لپاره د اماراتو مرستې مهمې دي؟ غزه له اوږدې مودې راهيسې د خوراکي توکو، درملو او اساسي خدماتو له کمښت سره مخ ده. نړيوالو سازمانونو څو ځله خبرداری ورکړی چې د بشري مرستو دوام د زرګونو کورنيو د ژغورلو لپاره ضروري دی. متحده عربي امارات د سيمې له هغو محدودو هېوادونو څخه دی چې په دوامداره ډول د هوايي او ځمکني لارو له لارې مرستې رسوي. دا مرستې يوازې خوراکي توکي نه دي، بلکې طبي سامانونه، درمل او د عاجلو حالاتو تج...

متحده عربي امارات يو ځل بيا د راتلونکي ټېکنالوژۍ پر لور ستر ګام اخلي. د حکومتي AI ايجنټانو پيل د هېواد له تر ټولو مهمو ډيجېټل نوښتونو څخه ګڼل کېږي. په داسې حال کې چې ډېر هېوادونه لا هم د حکومتي خدماتو د اتومات کولو په اړه بحث کوي، اماراتو لا دمخه مصنوعي ځيرکتيا د مالياتي پلټنو، د پېرېدونکو ملاتړ او تخنيکي خدمتونو کې شامله کړې ده. زما په اند، دا يوازې يو تخنيکي تجربه نه ده. دا د حکومت او خلکو ترمنځ د اړيکو د بشپړ بدلون هڅه ده. که دا پروژه بريالۍ شي، نو امارات به د هغو هېوادونو لپاره يو مثال شي چې غواړي د “راتلونکي حکومت” جوړښت رامنځته کړي. ولې متحده عربي امارات په AI ايجنټانو پانګونه کوي؟ د دې پروژې اصلي هدف دا دی چې په راتلونکو دوو کلونو کې 50 سلنه حکومتي خدمات د AI سيستمونو ته انتقال کړي. دا اعلان د ابوظبۍ د Agentic AI Retreat په غونډه کې وشو، چې پکې تر 400 زيات وزيرانو او حکومتي چارواکو ګډون کړی و. نن سبا په نړۍ کې ډېر حکومتي ادارې له ورو بيروکراسۍ، پېچلو پروسو او د کارکوونکو له کمښت سره مخ دي. AI ايجنټان کولی شي د غوښتنو د پروسس وخت کم کړي، انساني تېروتنې راکمې کړي او خدمات 24 ساعت...

د ایران او سیمې اوسنۍ جګړه یوازې په سیاسي او نظامي ډګر پورې محدوده نه ده، بلکې د هغې اقتصادي اغیزې د افغانستان په څیر په وچه کې حصار او وارداتو باندې تکیه کونکي هیواد باندې په ډیره بې رحمۍ سره څرګندیږي. افغانستان د خپل جغرافیایي موقعیت او کورني تولید د نشتوالي له امله د ګاونډیو هیوادونو د هر ډول ټکانونو مستقیم ښکار کیږي. زما په نظر، دا کړکیچ په داسې حال کې چې هیواد له سختې وچکالۍ او د میلیونونو مهاجرینو له راستنیدو سره مخ دی، یو بشري ناورین ته لاره پرانیزي. که چیرې بدیلې لارې او ستراتیژیک اقدامات ترلاس لاندې ونه نیول شي، نو د خوراکي توکو نشتوالی به په هیواد کې د بې ثباتۍ یو نوی طوفان راپیدا کړي. ولې د ایران جګړه د افغانستان د خوراکي توکو پر وارداتو اغیزه کوي؟ ایران د افغانستان ترټولو لوی سوداګریز ملګری دی چې کلنۍ سوداګري یې له ۳.۲ ملیارد ډالرو څخه اوړي. کله چې په ایران کې جګړه پیل شوه، دغه هیواد د خپلو کورنیو اړتیاوو د پوره کولو لپاره پر خوراکي توکو بندیزونه ولګول. څرنګه چې افغانستان خپل ۳۰٪ واردات او ۱۵٪ خوراکي توکي له ایران څخه ترلاسه کوي، دا پریکړه د افغان بازارونو لپاره مرګونې ثا...

سلو کالو راهیسې د واشنګټن او بروکسل اړیکې د اروپا د تسلیمۍ او اطاعت پر بنسټ ولاړې وې. هرکله به چې په سپینه ماڼۍ کې کوم سیاسي طوفان راپورته شو، اروپایي پلازمېنو به د هغې د اغېزو د مخنیوي او د یو غیر د وړاندوینې وړ امریکایي ولسمشر د راضي کولو لپاره منډې ترړې کولې. خو اوس دا دودیز متحرک سیسټم د تل لپاره مات شوی دی. نن ورځ، د ټرمپ پر وړاندې د اروپا ودرېدل یوازې یوه لنډمهاله سیاسي شعار بازي نه ده، بلکې یو حساب شوی او سټراټیژیک حقیقت دی. له برلین څخه تر پاریس پورې، اروپایي مشران په دې پوه شوي چې پر براعظم باندې د امریکا نفوذ نور د پخوا په څېر نه دی پاتې، چې دا د اروپا د جیوپولیټیکې خپلواکۍ د یو نوي پړاو پیل دی. ولې اروپا کټ مټ همدا اوس د ټرمپ پر وړاندې درېږي؟ دا بدلون په یوه شپه کې نه دی راغلی، بلکې وروستیو پېښو اروپایي مشرانو ته یو نوی سیاسي زړورتیا ورکړې ده. کله چې د جرمني چانسلر فریډریک  په منځني ختیځ کې د امریکا د ستراتیژۍ او له جګړې څخه د وتلو د پلان پر نشتوالي ښکاره نیوکه وکړه، دا کومه جلا پېښه نه وه. دا د فرانسې د ولسمشر ایمانویل مکرون، د بریتانیا لومړي وزیر کیر سټارمر او د ایټال...

د منځني ختیځ جیوپولیټیک وضعیت په چټکۍ سره د بدلون په حال کې دی. په داسې حال کې چې نړۍ د امریکا او ایران ترمنځ شخړې ته ګوري، عربي متحده امارات په خاموشۍ خو په ډیر مهارت سره خپله اقتصادي راتلونکې له سره لیکي. امارات نور یوازې د ختیځ او لویدیځ ترمنځ یو پل نه دی، بلکې په شعوري ډول یې دا پریکړه کړې چې د هغې راتلونکې په ختیځ (اسیا) کې ده. د سیمه ییزو شخړو له سیوري وتل زما په نظر، له دودیزو بلاکونو لکه اوپیک (OPEC) او جي سي سي (GCC) څخه د اماراتو وروستي واټن اخیستل یوازې یو پالیسي بدلون نه دی؛ دا د ستراتیژیکې خپلواکۍ په لور یو لوی ګام دی. د لسیزو راهیسې، د خلیج هیوادونه د لویدیځ پورې د تړلو هیوادونو په توګه لیدل کیدل، مګر د بې پیلوټه الوتکو او توغندیو وروستیو ګواښونو ثابته کړه چې امارات نور نشي کولی په دې خطرناکه ګاونډیتوب کې یوازې یو نندارچي پاتې شي. اسیا ته په مخه کولو سره، امارات د داسې ستراتیژیک عمق په لټه کې دی چې لویدیځ یې په اوسني حالت کې نشي چمتو کولی. 🇦🇪 The UAE just left OAPEC, the Arab petroleum coordination body. Last week it left OPEC and OPEC+. After 59 years of membership...