د ایران جګړه او پر افغانستان یې بدې اغیزې: د خوراکي توکو د خوندیتوب مخ په زیاتیدونکي ګواښونه

د ایران او سیمې اوسنۍ جګړه یوازې په سیاسي او نظامي ډګر پورې محدوده نه ده، بلکې د هغې اقتصادي اغیزې د افغانستان په څیر په وچه کې حصار او وارداتو باندې تکیه کونکي هیواد باندې په ډیره بې رحمۍ سره څرګندیږي. افغانستان د خپل جغرافیایي موقعیت او کورني تولید د نشتوالي له امله د ګاونډیو هیوادونو د هر ډول ټکانونو مستقیم ښکار کیږي. زما په نظر، دا کړکیچ په داسې حال کې چې هیواد له سختې وچکالۍ او د میلیونونو مهاجرینو له راستنیدو سره مخ دی، یو بشري ناورین ته لاره پرانیزي. که چیرې بدیلې لارې او ستراتیژیک اقدامات ترلاس لاندې ونه نیول شي، نو د خوراکي توکو نشتوالی به په هیواد کې د بې ثباتۍ یو نوی طوفان راپیدا کړي.

ولې د ایران جګړه د افغانستان د خوراکي توکو پر وارداتو اغیزه کوي؟

ایران د افغانستان ترټولو لوی سوداګریز ملګری دی چې کلنۍ سوداګري یې له ۳.۲ ملیارد ډالرو څخه اوړي. کله چې په ایران کې جګړه پیل شوه، دغه هیواد د خپلو کورنیو اړتیاوو د پوره کولو لپاره پر خوراکي توکو بندیزونه ولګول. څرنګه چې افغانستان خپل ۳۰٪ واردات او ۱۵٪ خوراکي توکي له ایران څخه ترلاسه کوي، دا پریکړه د افغان بازارونو لپاره مرګونې ثابته شوه. د دې ترڅنګ، له پاکستان سره د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د لارو بندیدو دغه هیواد لا دمخه له ستونزو سره مخ کړی و. اوس چې له دواړو لورو اکمالات بند دي، افغانستان د خپل ژوند د بقا لپاره د سرچینو له سخت کمښت سره مخ دی.

په افغان بازارونو کې د خوراکي توکو د بیو د لوړوالي اصلي لاملونه څه دي؟

د اکمالاتو د ځنډیدو مستقیمه پایله په بازارونو کې د انفلاسیون یا د بیو لوړوالی دی. د نړیوال خوراکي پروګرام (WFP) د ارقامو له مخې، د وریجو بیې چې د افغانانو دویمه اساسي غذا ده، په بې ساري ډول لوړې شوي دي. د تېلو د بیو ۹٪ لوړوالی، چې ایران یې اصلي سرچینه ده، د ټرانسپورټ لګښتونه زیات کړي او دا چاره د خوراکي توکو د بیو د لا ګرانیدو لامل شوې ده. کله چې په یو هیواد کې خلک د خپل عاید لویه برخه یوازې پر ډوډۍ مصرفوي، د بیو داسې ناڅاپي لوړوالی هغوی په بشپړ ډول د فقر تر کرښې لاندې راولي.

اقلیمي بدلون او وچکالي څنګه د افغانستان کورنی تولید اغیزمن کوي؟

افغانستان د خپل پرله پسې شپږم کال وچکالۍ تجربه کوي. دا پدې مانا ده چې موږ نشو کولای د وارداتو د کمښت تشه په خپل کورني تولید ډکه کړو. له بلې خوا، د ایران د کیمیاوي او پټرولیم صنایعو ګډوډیدل د دې لامل شوي چې په افغانستان کې د کرنیزې سرې  بیې ۲۷٪ لوړې شي. په داسې یو هیواد کې چې د کرنې کچه لا دمخه په هکتار کې یوازې ۶.۶ کیلو ګرامه ده ، د سرې قیمتي کېدل د کروندګرو د لاسونو د تړل کیدو په مانا دي. موږ نشو کولای په داسې حالت کې د دباو د زغملو تمه ولرو.

The World Food Programme (WFP) has warned that mothers and children in Afghanistan are bearing the brunt of the country’s worsening malnutrition crisis.

Read More!👇🏻https://t.co/c6mOr5gDGk#TOLOnews_English pic.twitter.com/ppQpD6LLeh

— TOLOnews English (@TOLONewsEnglish) May 15, 2026

د کډوالو په لویه کچه راستنیدل پر بازارونو څه ډول دباو راوړي؟

د اکمالاتو له کمښت سره سره، په تقاضا کې د پام وړ زیاتوالی راغلی دی. یوازې په تیر کال کې نږدې ۲.۹ ملیونه افغانان له ایران او پاکستان څخه هیواد ته راستانه شوي دي. په ایران کې د اقتصادي رکود او د ناخالصه ملي تولید (GDP) د ۶.۱٪ کمښت له امله، افغان کډوالو هلته خپل د معیشت دندې له لاسه ورکړې او راستنیدو ته اړ شول. دا د نفوس ۱۰٪ زیاتوالی په داسې حال کې چې بازارونه له غنمو، غوړیو او تېلو څخه خالي دي، د قحطۍ د رامنځته کیدو ویره نوره هم زیاتوي.

د بشري مرستو په رسولو کې نوي لوژستیکي خنډونه کوم دي؟

د هرمز تنګي د اغیزمن بندیدو له امله، د دوبۍ، دوحې او ابوظبۍ له ستراتیژیکو مرکزونو څخه د نړیوال خوراکي پروګرام (WFP) تر ۷۰,۰۰۰ ټنه ډیر خوراکي توکي له ځنډ او خنډ سره مخ شوي دي. د ټرانسپورټ او بیمې د لګښتونو لوړوالی د دې لامل کیږي چې نړیوالې مرستې پر وخت اړمنو خلکو ته ونه رسیږي. دا په داسې حال کې ده چې د افغان ولس ۲۸٪ برخه د IPC Phase 3 (د خوړو د خوندیتوب اضطراري حالت) کې ژوند کوي. زما په تحلیل، په داسې شرایطو کې د بشري مرستو کمیدل د افغان غریبو کورنیو لپاره د مرګ د حکم په مانا دي.

د خوړو د خوندیتوب او اقتصادي کړکیچ په اړه عامه پوښتنې (FAQs)

د ایران جګړه څنګه پر افغان بازارونو اغیزه کوي؟

د ایران جګړه د افغانستان ۳۰٪ واردات او د تېلو او خوراکي توکو اصلي لمرکزي لارې بندوي، چې له امله یې په هیواد کې د تېلو بیې ۹٪ او د اساسي توکو بیې بې ساري لوړې شوي دي.

ولې افغانستان نشي کولای خپل د غنمو او خوراک اړتیا په خپله پوره کړي؟

افغانستان د پرله پسې شپږ کلنې وچکالۍ او د کرنیزو توکو لکه د سرې د ۲۷٪ قیمتۍ له امله نشي کولای کورنی تولید زیات کړي، ځکه نو په ۶۶٪ وارداتو تکیه کوي.

د هرمز تنګي بندیدل د ډبليو ایف پي (WFP) پر مرستو څه اغیز کړی؟

د هرمز تنګي بندیدو له امله د نړیوال خوراکي پروګرام ۷۰,۰۰۰ ټنه خوراکي توکي بند پاتې دي او د دوبۍ او قطر له لارې د مرستو رسول له سختو لوژستیکي خنډونو سره مخ شوي دي.

ایا په ۲۰۲۶ کال کې له ایران څخه د افغان کډوالو راتګ نور هم زیاتیدای شي؟

هو، په ایران کې د جګړې له امله د ناخالصه ملي تولید ۶.۱٪ کمښت او د کاري فرصتونو له منځه تلل به په ۲۰۲۶ کال کې د افغان کډوالو د نوي څپې د راستنیدو لامل شي.