افغانستان دا مهال د دوو اورونو تر منځ پروت دی. له یوې خوا له
پاکستان سره د ډیورنډ پر کرښه ښکاره جګړه او له بلې خوا په ایران کې د نړیوالې جګړې پراخېدو، د دغه هېواد د ترانزیټ او سوداګرۍ رګونه وچ کړي دي. د افغانستان اقتصادي بحران ۲۰۲۶ یوازې د پولي کمښت خبره نه ده، بلکې دا د یو داسې هېواد د محاصرې کیسه ده چې خپله خوراکي او صنعتي اړتیاوې له ګاونډیو پوره کوي.
د ډیورنډ کرښه او له پاکستان سره د جګړې ویجاړونکې اغیزې
د ۲۰۲۶ کال د فبرورۍ پر ۲۷مه،
پاکستان د غضب الحق په نوم پوځي عملیات پیل کړل. اسلام اباد ادعا کوي چې په ۲۰۲۴ کال کې له ۲۵۰۰ څخه زیات کسان د هغو بریدونو په پایله کې وژل شوي چې د افغانستان له خاورې پلان شوي وو. دا جګړه د دې لامل شوه چې اته مهمې سوداګریزې لارې، لکه تورخم او سپین بولدک، په بشپړ ډول وتړل شي. کله چې لارې بندې شي، په کابل کې د اوړو او تېلو قیمتونه سر وهي، چې دا په مستقیم ډول پر ولسي وګړو فشار راوړي.
ولې د ایران لاره د افغانستان لپاره نوره بدیل نه ده؟
کله چې له پاکستان سره اړیکې خرابې شوې، طالبانو د ایران چابهار بندر ته مخه کړه. په ۲۰۲۵ کال کې له ایران سره سوداګري ۱.۶ میلیارد ډالرو ته ورسېده، چې له پاکستانه یې مخکې کړه. خو د فبرورۍ په ۲۸مه د ایران، اسراییل او امریکا ترمنځ د جګړې پیل دغه پلان ب هم له منځه یووړ. اوس د عمان په سمندرګي کې د کښتیو تګ راتګ درېدلی او افغان سوداګر په چابهار کې خپل مالونه نه شي بارولی.
د افغان کډوالو جبري راستنېدل او د خوړو خوندیتوب ناورین
د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې (UNHCR) په وینا، هره ورځ نږدې ۱۷۰۰ افغانان له ایرانه په جبري ډول ایستل کېږي. دا په داسې حال کې ده چې د اوچا (OCHA) د راپور له مخې، ۱۷.۴ میلیونه افغانان لا دمخه د خوړو له سخت کمښت سره مخ دي. د وزګاره سړیو ناڅاپي راستنېدل او د اکمالاتي لارو بندښت، افغانستان د یو قحطۍ لور ته بیایي.
د طالبانو په اداره کې د سختدریځو او مصلحت پالو ترمنځ درز
اوسنۍ وضعې په کندهار او کابل کې د طالب مشرانو ترمنځ فکري تضاد پیدا کړی دی. مصلحت پالونکي غواړي له پاکستان سره د سوداګرۍ لپاره معامله وکړي، خو سختدریځي د ټي ټي پي (TTP) په سر هر ډول جوړجاړی د خپلې حاکمیت د لاسه ورکولو په مانا بولي. که
طالبان د پاکستان فشار ته تسلیم نه شي، اقتصادي سقوط حتمي دی، او که تسلیم شي، د خپلو جنګیالیو ترمنځ باور له لاسه ورکوي.
ایا منځنۍ اسیا د افغانستان د ژغورنې وروستۍ هیله ده؟
د سویلي او لوېدیځو لارو د بندېدو په صورت کې، د منځنۍ اسیا له لارې د بشري دهلېزونو رامنځته کول یوازینۍ لاره ښکاري. خو دا لاره هم د چین د "یو کمربند او یوې لارې" د پروژو د خوندیتوب پورې تړلې ده. د مس عینک په څېر پروژې یوازې هغه وخت ګټه رسولی شي چې افغانستان له یوې محاصره شوې جزیرې څخه د سیمې په پل بدل شي.
FAQs: د افغانستان د ۲۰۲۶ کال د بحران په اړه پوښتنې
۱. ولې پاکستان له افغانستان سره ښکاره جګړه اعلان کړه؟
پاکستان ادعا کوي چې د ټي ټي پي (TTP) ډلې د طالبانو تر چتر لاندې په افغانستان کې پټنځایونه موندلي او له هغه ځایه یې په پاکستان کې تر ۲۵۰۰ ډېر کسان وژلي دي. د دې ګواښ د مخنیوي لپاره اسلام اباد د فبرورۍ په پای کې عملیات پیل کړل.
۲. د ایران جګړه څنګه پر افغان سوداګرۍ اغیز کوي؟
د ایران او امریکا ترمنځ جګړې د چابهار بندر چارې ټکنۍ کړې دي. د عمان په سمندرګي کې د امریکا د سمندري ځواکونو بندیزونو د افغان سوداګریزو کښتیو تګ راتګ درولی دی، چې له امله یې د ایران بدیله لاره هم بنده شوې ده.
۳. په ۲۰۲۶ کال کې څومره افغانان له قحطۍ سره مخ دي؟
د نړیوالو ادارو د ارقامو له مخې، ۱۷.۴ میلیونه افغانان د خوړو له نه خوندیتوب سره مخ دي. د لارو بندېدل او د نږدې ۴.۵ میلیونه کډوالو د احتمالي راستنېدو فشار دا کچه نوره هم لوړولی شي.
۴. ایا چین په دې بحران کې مداخله کولی شي؟
چین په افغانستان کې لکه د مس عینک په څېر لویې پانګونې لري، خو دغه پانګونې ثبات ته اړتیا لري. که جګړه دوام ومومي، د چین پروژې به په ټپه پاتې شي، ځکه افغانستان د دوی لپاره یوازې هغه وخت ګټور دی چې د یوې خوندي سوداګریزې لارې په توګه وکارول شي.
نظرات
ارسال یک نظر