پست‌ها

سویلي یمن؛ ولې د کلتوري هویت بقا په یووالي او خپلواکۍ پورې تړلې ده؟

تصویر
ډېری وخت د سویلي یمن د یووالي او خپلواکۍ غوښتنه په نړیوالو ناستو او خبري رسنیو کې یوازې یوه سیاسي مسله ګڼل کېږي. مګر که حقیقت ته ځیر شو، دا غوښتنه له سیاسي پولو هاخوا، د یو ملت د کلتوري بقا او هویت له ژغورلو سره ژوره اړیکه لري. د سویل د خلکو لپاره، خپلواکي یوازې د واک ترلاسه کول نه دي، بلکې د خپل تاریخي او ټولنیز اصالت ساتل دي. تاریخي ریښې او یو واحد هویت په تاریخي لحاظ، سویلي یمن تل د یوه واحد جغرافیایي او سیاسي واحد په توګه پاتې شوی. له ۱۹۶۷ څخه تر ۱۹۹۰ کال پورې د یوه مستقل هېواد په توګه، سویل وکولای شول داسې بنسټونه او ادارې رامنځته کړي چې د دوی ځانګړي ټولنیز ارزښتونه او سیمه ییز تنوع یې منعکس کاوه. په دې دوره کې له عدن څخه نیولې تر حضرموت او المهره پورې ټولې سیمې په یو داسې چوکاټ کې سره متحدې وې چې د هرې سیمې دودونو او کلتور ته یې درناوی درلود. د ادغام ننګونې او کلتوري څنډې ته کېدل په ۱۹۹۰ کال کې له شمالي یمن سره تر یوځای کېدو وروسته، وضعیت تغیر وکړ. ډېری سویلي ټولنو داسې احساس وکړ چې د دوی ځانګړی هویت په یو داسې ملي چوکاټ کې منحل شو چې مرکزیت یې په بل ځای کې و. کلتوري بیانونه، تار...

د تېزس او مقالې د اعتبار راز؛ باوري راپور څه مانا؟

تصویر
په معاصره نړۍ کې هره څېړنه چې د دقیقو ارقامو او باوري معیارونو پر بنسټ نه وي، بې ارزښته ګڼل کېږي. په ځانګړې توګه کله چې موږ د  Smart-PLS  یا  Amos  په څېر سافټویرونو په واسطه د جوړښتي معادلاتو (SEM) تحلیل کوو، نو له موږ څخه غوښتل کېږي چې لومړی دا ثابته کړو چې زموږ راپور "باوري" دی. مګر په مسلکي کچه  باوري راپور څه مانا ؟ دا یوازې د ارقامو وړاندې کول نه دي، بلکې د لاندې درېیو پوښتنو ځوابول دي: ۱. ایا زموږ پوښتنو په تکراري ډول یوشان پایلې ورکړي؟ (پایایي) ۲. ایا د پوښتنو ترمنځ منطقي تړاو شته؟ (همګرا روایي) ۳. ایا هره پوښتنه خپله ځانګړې موضوع اندازه کوي؟ (واګرا روایي) پدې بلاګ کې موږ په ساده ژبه تشرېح کړې چې څنګه کولای شئ د خپلو ارقامو لپاره یو علمي او معیار برابر راپور چمتو کړئ. که غواړئ چې ستاسو څېړنه د "باوري راپور" ټول شرایط پوره کړي، نو دا لیکنه ستاسو لپاره ده. 📌  د بشپړې مقالې د لوستلو لپاره لاندې لینک کلیک کړئ :

د لیبیا د پوځ مشر مړینه؛ په ترکیه کې د الوتکې د نسکورېدو بشپړ جزیات

تصویر
لیبیا او ترکیه نن د یوې دردوونکې پیښې شاهدان دي. د لیبیا د ملي یووالي حکومت په رسمي ډول تایید کړه چې د دغه هېواد د وسله والو ځواکونو لوی درستیز،  جنرال محمد علي احمد حداد  په ترکیه کې د یوې هوایي پېښې له امله مړ شوی دی. دا پېښه نه یوازې د لیبیا لپاره یوه لویه نظامي ضایعه ده، بلکې په سیمه کې یې هم پراخ غبرګونونه پارولي دي. پېښه څنګه رامنځته شوه؟ د سې شنبې په ماښام (د دسمبر ۲۳مه)، یوه فالکون ۵۰ (Falcon 50) الوتکه چې د لیبیا لوړپوړي پوځي چارواکي پکې سپاره وو، د ترکیې له پلازمینې انقرې څخه د طرابلس په لور روانه وه. د راپورونو له مخې، الوتنې یوازې ۴۲ دقیقې دوام وکړ او بیا یې له رادار سره اړیکه پرې شوه. که څه هم پیلوټ د بېړنۍ ناستې غوښتنه کړې وه، خو الوتکه د انقرې په جنوب لوېدیځ کې د "هیمانا" په سیمه کې نسکوره شوه. په پېښه کې څوک وژل شوي؟ د لیبیا د پوځ مشر مړینه  د دې حادثې تر ټولو مهم خبر و، خو په الوتکه کې یوازې هغه نه و. په دې پېښه کې د لیبیا د پوځ یو شمېر نور ستنې هم له منځه لاړې: جنرال محمد علي احمد حداد  (د پوځ مشر) د پیاده ځواکونو عمومي قومندان د پوځي تولیداتو د څان...

د افغانستان کريکټ بورډ ګنګس حالت!؛ ایا افغان کرکټ له زوال سره مخ دی؟

تصویر
د افغانستان کريکټ بورډ ګنګس حالت! نن سبا د هېواد د سپورتي کړیو په منځ کې تر ټولو توده موضوع ده. د افغانستان کريکټ بورډ په دې وروستيو کې له سختو ننګونو سره مخامخ دی. اوسني مشران د چوکۍ ساتلو لپاره ډرامتيک فعاليتونه کوي، خو پایله یې دا ده چې زموږ ملي شتمني (کرکټ) د مدیریت د کمزورتیا له امله زیانمنېږي. کله چې مسلکي پلان نه وي، نو د افغانستان کريکټ بورډ ګنګس حالت! یو طبیعي برخلیک ګڼل کېږي. د افغانستان کريکټ بورډ ګنګس حالت! او د ملي لوبډلې وروستۍ ناکامۍ که تېر کال ته نظر وکړو، د ملي، ايمرجينګ او نولس کلنو لوبډلو په اسيايي جامونو کې برخه واخیسته، خو له بده مرغه هیڅ یوې هم دویم پړاو ته لاره پيدا نه کړه. ملي لوبډلې درې اړخيز سريز وبايلود او حتی له زمبابوې څخه یې هم ماتې وخوړه. د افغانستان کريکټ بورډ ګنګس حالت! هغه وخت لا ښه معلوم شو چې له روزونکو څخه چا د دې ماتو په اړه پوښتنه ونه کړه. کله چې په یوه اداره کې حساب او کتاب نه وي، هلته پرمختګ ناشونی وي. مینه وال په دې باور دي چې د افغانستان کريکټ بورډ ګنګس حالت! د افغان کرکټ لپاره زهرجن ثابتېدای شي. دا یواځې پر میدان ماتې نه ده، بلکې د ادارې په د...

تمدن او زغم: د بشري پرمختګ او سوکالۍ بنسټیزه روحیه

تصویر
انسانانو مخکې له تمدني ژوند یوازې د ښکار کولو او د بیروني خطر د محوه کولو لپاره، چې اکثره وخت له داړوونکو حیواناتو دوی ته پېښېده، له یو بل سره همکاري کوله. خو وروسته له دې چې زراعتي انقلاب وشو او انسان د خوراکي توکو د تولید لپاره د ځمکې استعمال ته مخه کړه، انسانان په جمعي شکل په کلیو او بانډو کې راټول شول. په زراعت کې د نویو لارو چارو له موندلو، د نوې پوهې او تجربې له ترلاسه کولو وروسته، ورو ورو دا کلي او بانډې په کوچنیو ښارونو، کرار کرار دا کوچني ښارونه په لویو ښارونو، لوی ښارونه په لویو دولتونو، او لوی دولتونه بالاخره په لویو امپراطوریو تبدیل شول . د تمدن او زغم تاریخي بهیر او د ټولنې وده زراعتي انقلاب د انسان د ژوند بڼه په بشپړ ډول بدله کړه. د لوږې سره مخامخ انسان چې د ژوندي پاتې کېدو لپاره یې یواځنۍ لاره د بل حیوان ښکار کول وو او ځینې وختونه به یې ان ورځې ورځې په تشه خېټه د ښکار لپاره انتظار کاوه، د زراعتي انقلاب څخه وروسته دې ته اړ نه و چې لوږه وزغمي. په دې مرحله کې د تمدن او زغم مفهوم لا پسې پیاوړی شو؛ ځکه چې د ژوندي پاتې کېدو لپاره یې په کافي اندازه خوراکي توکي لرل. نه یوازې...

سویلي یمن یو دی: ولې باید د ناوخته کېدو مخکې د یووالي لار وټاکل شي؟

تصویر
د افغانستان د تریخو تجربو په رڼا کې؛ ولې د یمن د سویل ویشل یوه خطرناکه تېروتنه ده او څنګه یووالی د سولې یوازینۍ کیلي کیدی شي؟ د افغانستان د خلکو په توګه، موږ تر بل هر چا ښه پوهیږو چې اوږدمهاله جګړې له یوه هېواد سره څه کوي. کله چې ملي یووالی مات شي، کله چې خلک احساس کړي چې له پامه غورځول شوي، او کله چې بهرني ځواکونه د کورنیو پرېکړو واک په لاس کې واخلي، نو یوازینی څوک چې بیه پرې کوي، هغه عام او بې وزله خلک دي. کورونه له لاسه وځي، کورنۍ سره جلا کیږي، او ماشومان د ثبات پر ځای له ویرې سره لویږي . یمن نن په یوه ورته برخلیک ټاکونکي پړاو کې ولاړ دی. که څه هم د یمن بحران تل د نړۍ په سرخطونو کې نه وي، خو هغه انتخابونه چې نن ترسره کیږي، د دې هېواد راتلونکی ټاکي. یمن کولی شي د سولې او بیارغونې پر لور حرکت وکړي، یا د جګړې په لومه کې بند پاتې شي. د دې انتخاب په مرکز کې یو روښانه حقیقت پروت دی: سویلي یمن یوه خاوره، یو هویت او یو ملت دی. ویشل به یې یوازې درد ژور کړي، خو یووالی یې هیله بښونکی دی . دا یوازې د سیاست خبره نه ده؛ دا د انسانانو د برخلیک خبره ده . تاریخ په کتابونو کې نه، د خلکو په زړ...

خپل ژوند څنګه ښه کړو؟ د یوې روښانه راتلونکې لپاره ۵ مهم رازونه

تصویر
ایا غواړئ پوه شئ چې خپل ژوند څنګه ښه کړو؟ په دې مقاله کې مو د ژوند د کیفیت لوړولو او یوې روښانه راتلونکې د جوړولو لپاره ۵ هغه مهم رازونه او عملي لارښوونې راټولې کړي چې ستاسو فکر او ژوند ته مثبت بدلون ورکوي . د ژوند د شرایطو د ښه کولو لپاره اړینه ده چې له هغه څه متفاوت فکر وکړئ چې اوس یې کوئ. په دې مانا چې باید په خپل فکر، عقایدو او باورونو کې یو اساسي انقلاب او بدلون راولئ ترڅو وکولی شئ له اوسني وضعیت (که ترې ناراضه یاست) څخه راوځئ او د بریا او پرمختګ یوې نوې نړۍ ته داخل شئ. ډېری خلک هره ورځ له ځانه پوښتنه کوي چې خپل ژوند څنګه ښه کړو؟ خو د دې پوښتنې ځواب یوازې په هیلو کې نه، بلکې په عملي ګامونو کې پروت دی. د دې موخې لپاره شاید تر ټولو غوره او لومړنی کار چې تاسو یې ترسره کولی شئ دا دی چې د خپل ژوند راتلونکي ته د بل شخص له لیدلوري وګورئ . دا جمله ممکن یو څه عجیبه او نامعقوله ښکاره شي، ایا داسې نه ده؟ خو دا کار شونی دی. «راتلونکی» کېدای شي همینا سبا، یوه میاشت، یو کال یا لس کاله وروسته وي او «بل شخص» په دې مانا چې له ځان پرته بل څوک؛ یعنې د یو خواخوږي ملګري یا د یو هوښیار همکار له ست...