زما په نظر، هغه څه چې اوس مهال په واشنګټن او منځني ختیځ کې تیریږي، یوازې یوه سیاسي لوبه نه ده، بلکې د ملیونونو انسانانو د ژوند سره خطرناکه قمار دی. کله چې د امریکا د خزانې وزیر سکاټ بیسنټ وايي چې یو څه اقتصادي درد د اوږدې مودې امنیت لپاره ارزښت لري، هغه په اصل کې د هغو هیوادونو چیغې له پامه غورځوي چې دمخه د فقر او لوږې سره لاس او ګریوان دي. دا جګړه یوازې د تېلو بیې نه لوړوي، بلکې د سیمې د ثبات بنسټونه نړوي.
ولې د هرمز تنګي بندیدل د نړیوالې سوداګرۍ لپاره مرګونی ګوزار دی؟
د هرمز تنګی یوازې د اوبو یوه لاره نه ده، بلکې د نړۍ د اقتصاد د ژوند رګ دی. د دې ۲۴ میله لارې تړل کیدل پدې معنی دي چې د نړۍ پنځمه برخه تېل په ټپه دریږي.فرانسوي وزیر رولان لیسکیور دا یو غوټه بولي، او زما په اند دا غوټه د نړۍ په غاړه کې ده. کله چې کښتۍ نشي کولی تېرې شي، د فیجي په څیر لیرې پرتو ټاپوګانو ته ۴۰ ورځې وخت نیسي ترڅو تېل ورسیږي. دا وضعیت ښیې چې زموږ نړۍ څومره له حده زیاته یو بل سره تړلې او په عین حال کې نازکه ده.د بیو لوړوالی: څنګه د جګړې لمبې د بې وزلو خلکو دسترخوان ته ورسیدې؟
د جګړې اغیزې یوازې په بمبارۍ پورې محدودې نه دي. د سرې بیې دوه برابره شوي ځکه چې د هغې په تولید کې ګاز کارول کیږي. کله چې د جون او جولای میاشتې راورسیږي، هغه بزګران چې په سویلي نیمه کره کې کښت کوي، نشي کولی خپله ځمکه اوبه او سري کړي. دا پدې معنی ده چې راتلونکی کال به نړۍ د یو لوی خوراکي بحران سره مخ شي. دا هغه درد دی چې په واشنګټن کې ناست چارواکي یې احساس نه کوي، مګر د بنګله دیش او عراق ولسونه یې په خپلو هډوکو احساسوي. د امریکا لنډمهاله درد او د سیمې د خلکو دایمي تباهي
د ټرمپ اداره باوري ده چې دا جګړه به ژر پای ته ورسیږي، مګر تاریخ ښودلې چې په منځني ختیځ کې هیڅ جګړه په اسانۍ نه ختمیږي. سکاټ بیسنټ د لندن په اړه د اټومي برید مثال ورکوي ترڅو خپلې پریکړې توجیه کړي، مګر ایا هغه فکر کړی چې د ایران او ګاونډیو هیوادونو د بې ګناه خلکو په برخلیک به څه کیږي؟ د عراق ۸۵٪ عواید چې له تېلو ترلاسه کیدل، اوس صفر شوي دي. دا لنډمهاله درد نه دی، دا د یو نسل د راتلونکي تباهي ده.د خوراکي توکو بحران: ایا نړیواله ټولنه د یوې نوې لوږې سره مخ ده؟
نړیوال بانک د ۱۰۰ ملیارد ډالرو بیړنۍ مرستې چمتو کړي، چې دا د کرونا د دورې څخه هم زیاتې دي. دا پخپله یو اعتراف دی چې د ایران جګړه یو ستر بشري ناورین رامنځته کوي. د خوراکي توکو د بیو لوړوالی به د هغو هیوادونو لپاره چې په وارداتو تکیه کوي، مرګونی وي. موږ باید دا حقیقت ومنو چې نړیوال اقتصاد د یوې بلې لویې ضربې د زغملو توان نلري.د جګړې تر شا پټ خطرونه: د AI او سایبري بریدونو ویره
د دې کړکیچ تر څنګ، د ټکنالوژۍ په نړۍ کې هم خطرونه مخ په زیاتیدو دي. د Anthropic د Mythos ماډل په اړه اندیښنې ښیې چې سایبري بریدونه کولی شي د تېلو د بندیدو په څیر اقتصاد فلج کړي. په داسې حال کې چې نړۍ د هرمز تنګي ته ګوري، موږ باید د ډیجیټل نړۍ نامعلومو خطرونو ته هم پام وکړو. یو سایبري برید کولی شي بانکي سیسټمونه په داسې حال کې له منځه یوسي چې نړۍ لا دمخه د جګړې په اور کې سوځي.مکرر پوښتنې (FAQs): د ایران جګړې په اړه هرڅه
د هرمز تنګی ولې د تېلو د بیو لپاره مهم دی؟
د هرمز تنګی د نړۍ تر ټولو مهمه سمندري لاره ده چې له لارې یې د نړۍ ۲۰٪ تېل لیږدول کیږي. د دې لارې بندیدل سمدستي په نړیوال بازار کې د تېلو کمښت رامنځته کوي، چې له امله یې د تېلو او ګازو بیې په بې ساري ډول لوړیږي.ایا دا جګړه به د افغانستان پر اقتصاد هم اغیز وکړي؟
هو، د ایران جګړه به په مستقیم ډول د افغانستان پر وارداتو، په ځانګړې توګه د تېلو او خوراکي توکو پر بیو اغیز وکړي. ځکه چې افغانستان له ایران سره اوږده سوداګریزه پوله لري او د ډیری توکو لپاره پر دې لاره تکیه کوي، د بیو لوړوالی به د عامو خلکو پر ژوند سخت فشار راوړي.د خوراکي توکو بیې ولې د جګړې له امله لوړیږي؟
د خوراکي توکو د بیو لوړوالی دوه اصلي لاملونه لري: لومړی د ټرانسپورټ د لګښت زیاتوالی او دوهم د سرې د بیې لوړیدل. څرنګه چې د سرې په جوړولو کې طبیعي ګاز کارول کیږي او د جګړې له امله د ګازو بیې لوړیږي، نو د کښت لګښت او په پایله کې د غلو دانو بیې هم زیاتیږي.نړیوال بانک د دې بحران د مخنیوي لپاره څه کوي؟
نړیوال بانک د ۱۰۰ ملیارد ډالرو په ارزښت یو بیړنی صندوق رامنځته کړی ترڅو هغو بې وزلو هیوادونو سره مرسته وکړي چې د تېلو او خوراکي توکو د بیو د لوړوالي له امله تر ټولو زیات اغیزمن شوي دي. دا پیسې به د انرژۍ او خوراکي خوندیتوب په برخو کې لګول کیږي.ایا د جګړې پای ته رسیدل به سمدستي بیې راټیټې کړي؟
که څه هم د جګړې پای ته رسیدل یا د لارو خلاصیدل به په بازار کې ډاډ رامنځته کړي او بیې به یو څه راټیټې شي، مګر د عرضې او تقاضا د سلسلې بیرته عادي حالت ته راګرځیدل به وخت ونیسي. د سرې او کرنې اغیزې ممکن د څو میاشتو لپاره دوام ومومي.
نظرات
ارسال یک نظر